Polska w starej fotografii. Wybór najciekawszych zdjęć

Cena:

24.90 zł

Przeglądaj książkę
  • Tytuł oryginalny:

    Polska w starej fotografii. Wybór najciekawszych zdjęć

  • Liczba stron:

    96

  • Liczba zdjęć:

    177

  • Format:

    205 x 275 mm

  • ISBN:

    978-83-7576-148-1

  • EAN:

    9788375761481

  • Oprawa:

    twarda

  • Numer wydania:

    I

  • Rok wydania:

    2012

  • Język:

    polski

Polska w starej fotografii. Wybór najciekawszych zdjęć

Daria Nałęcz  (wstęp) | Tomasz Jurasz  (tekst) | Tadeusz Nuckowski  (proj. graf.)

Album jest wyborem zdjęć ze zbiorów Narodowego Archiwum Państwowego, przedstawiających Polskę sprzed II wojny światowej w różnych jej aspektach: miasto i wieś, ważne wydarzenia i codzienna praca, znane postaci i zwykli mieszkańcy, historyczne siedziby władców i nowoczesne fabryki. Dzięki ciekawemu projektowi graficznemu i urokowi starej fotografii mamy okazję zobaczyć świat naszych przodków. Wstęp napisała prof. Daria Nałęcz.

Patroni medialni:

Doc. dr hab. Daria Nałęcz - historyk, specjalista z zakresu najnowszej historii Polski, autorka monografii naukowych i popularnonaukowych oraz wydawnictw źródłowych, w latach 1996-2006 Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych w Polsce, od 2008 roku Rektor Uczelni Łazarskiego.

Prof. Tadeusz Nuckowski – grafik i projektant graficzny, profesor Uniwersytetu Rzeszowskiego, wykładowca na Wydziale Sztuki; autor projektów graficznych kilkudziesięciu książek.

Dziękujemy za dodanie recenzji
+

Cezary Rudziński, Globtroter Info, Kurier 365 10-12-2012 09:06

BOSZ: POLSKA W STAREJ FOTOGRAFII

 

Równolegle z albumem „Warszawa w starej fotografii” który przedstawiłem kilka dni temu, wydawnictwo BOSZ wprowadziło do sprzedaży drugi, identyczny pod względem szaty graficznej i o niewiele mniejszej objętości, poświęcony Polsce na starych zdjęciach.

 

Zadanie jakie stanęło przed gronem autorów i wydawnictwem nie było proste. Przede wszystkim trzeba było zdecydować: Polska w jakich granicach? Obecnych, czy historycznych? A więc w czasach, gdy nie istniała jako państwo, ale wówczas powstała i zaczynała rozwijać się fotografia, a zdjęcia z tamtych lat są niezwykle ciekawe.

 

Zdecydowano się pokazać utrwalony na zdjęciach obraz naszego kraju w latach międzywojennych. „Przede wszystkim” – co podkreśla w pierwszym zdaniu bardzo ciekawego wstępu jego autorka, doc. dr hab. Daria Nałęcz.

 

Zrobiono to, na szczęście, nie do końca konsekwentnie, dzięki czemu w albumie znalazły się także fotografie nawet z lat 40-tych XIX wieku - Fryderyka Chopina. A także wielu zasłużonych dla naszej kultury i historii postaci, które nie dożyły odzyskania niepodległości. M.in. powstańców listopadowych i styczniowych, wybitnych twórców i artystów, że wspomnę przykładowo Helenę Modrzejewską, Jacka Malczewskiego, Jana Matejkę, Stanisława Moniuszkę, Elizę Orzeszkową czy Henryka Sienkiewicza.

 

Ale także bezimiennych turystów w końcu XIX wieku w Ojcowie, „Portret dziewcząt” z lat 80-tych XIX wieku. I wiele innych fotografii. Nie datowanych, ale ze względu na tematykę lub sposób wykonania wyglądających, że powstały przed rokiem 1918.

 

Album, którego treść zapowiada okładka ze zdjęciem ulicy Nowy Świat w Warszawie, wyglądającej zupełnie inaczej, niż ta, którą oglądamy współcześnie, składa się ze wspomnianego Wstępu poprzedzonego zdjęciami ulicznego fotografa na Moście Poniatowskiego w Warszawie w 1926 roku i nie datowanego poborowych na Dworcu Głównym w stolicy.

 

Nieznanych, a przynajmniej nie podpisanych autorów, podobnie jak ogromna większość pozostałych fotografii w tym albumie. Jego treść zawarto natomiast w sześciu rozdziałach tematycznych. Autorka wstępu przypomina, że II Rzeczpospolita zajmowała obszar 388,6 tys. km kw. i pod tym względem znajdowała się na szóstym miejscu w Europie.

 

Z 17 ówczesnych województw 7 leżało na wschodzie kraju, tyle samo w centrum i tylko 3 na zachodzie. Wśród ponad 27 mln mieszkańców (wg. spisu z 1921 roku), było 18,6 mln (69,2%) Polaków, 4,6 mln (14,2%) Ukraińcow, 2 mln Żydów (7,8%), 1,5 mln Białorusinów (5,8%) i niespełna milion Niemców ( ok.3%). Ponadto znacznie mniejsze liczby Czechów, Litwinów, Słowaków, Ormian i Tatarów. O ile w województwach zachodnich i centralnych Polacy dominowali, to we wschodnich stanowili już tylko 37% ludności.

 

Równocześnie około 6,5 mln naszych rodaków mieszkało poza krajem. Głównie w USA, Rosji, Niemczech i Francji. Ówczesne społeczeństwo Polski było bardzo zróżnicowane nie tylko pod względem narodowościowym, społecznym i religijnym – np. katolików w 1938 r. było tylko 65% – ale także politycznym. Nie mówiąc już o miejscu zamieszkania i zamożności. 75% ludności mieszkało na wsi, przy czym aż 65% utrzymywało się z pracy na roli, co już wówczas było w Europie anachronizmem.

 

„Ponadstuletnie funkcjonowanie w obcych organizmach państwowych – czytamy we wstępie do tego albumu – spowodowało znaczące różnice między tymi (zaborem rosyjskim z 260 tys. km kw., austriackim 80 tys. km kw. i pruskim 48,6 tys. km kw. – uw. moja) dzielnicami. Każdą cechowały odmienne nawyki polityczne, prawodawstwo, struktura gospodarcza, specyficzny układ sił społecznych. Inne były przyzwyczajenia, styl życia.”

 

I pięć stron dalej, przy okazji omawiania międzywojennej sytuacji politycznej kraju, na marginesie Zamachu Majowego (1926 r.) marszałka Józefa Piłsudskiego: „Trzeba było dopiero czasu i nowych doświadczeń, aby przekonać się, że autorytaryzm radzi sobie z trudnymi polskimi problemami jeszcze gorzej, niż robiła to wcześniej demokracja.”

 

I kończąc ten wstęp: „Teraz, w nowych warunkach odzyskanej podmiotowości, odwołując się do obrazów i przekazów historycznych, możemy lepiej zrozumieć kłopoty i dylematy nieodmiennie towarzyszące narodowi wybijającemu się na niepodległość i funkcjonującemu we własnym, suwerennym państwie.”

 

Wstęp ilustrują zdjęcia które, jak sądzę, w intencji autorów mają „w pigułce” przedstawić ówczesny obraz Polski. Dunajec – ale nie sławny jego przełom w Pieninach; kolejkę linową na Kasprowy Wierch; aleję drzew w Morsztynie koło Stryja; porter Adama Krasińskiego w stroju myśliwskim; polską drogę; otwarcie szybu naftowego w Borysławiu; bałtycką plażę, dwa najsłynniejsze statki tamtych lat: żaglowiec „Dar Pomorza” i motorowiec „Batory”; samolot bombowy „Łoś” i harcerzy na Narodowym Zlocie w Poznaniu w 1929 roku.

 

Czy to trafny wybór tematów? Mam co do tego wątpliwości. Przede wszystkim brak chociażby jednego zdjęcia ze sztandarowej międzywojennej inwestycji, Centralnego Okręgu Przemysłowego. Zresztą nie ma go i w dalszej części albumu. Zupełnie przypadkowym wydaje się zdjęcie Dunajca, nie mówiąc już o Morsztynie.

 

Na tym drugi miejscu widziałbym raczej dobrą fotografię z Krynicy lub Ciechocinka. I dlaczego uznano, że w tym wstępie pasuje, ładne zresztą, zdjęcie bardzo młodego arystokraty w stroju myśliwskim? A nie – lub obok – poleskiego rybaka, robotnika czy wiejskiego parobka? Wątpliwości, a zwłaszcza ogromny niedosyt, poczułem również oglądając zdjęcia w poszczególnych rozdziałach i czytając wprowadzenia do nich.

 

Obszerny „Ludzie” zawiera sporo, i to jest jego plus, fotografii starszych od II RP. O różnej tematyce oraz jakości artystycznej i technicznej. Wspomnianych już turystów w Ojcowie w końcu XIX wieku. Zbiorowy portret pięciu dziewcząt z jego lat 80-tych. Nie datowane „Ślązaczki” w strojach ludowych. Pamiątkowe zdjęcie pracowników manufaktury żyrardowskiej i wiele innych.

 

M.in. niezbyt udane, całostronicowe ze ślubu Jana hr. Zamoyskiego z infantka Izabellą de Burbon, wybitnych twórców polskiej kultury i nauki, wspomnianych już powstańców listopadowych i styczniowych, działaczy niepodległościowych, sławnych sportowców, sceny z polowań, radziwiłłowskiego przyjęcia. Ale także warsztatu tkackiego na Śląsku, górali, mieszkańców Nieświeża i Polesia, rabina.

 

Spośród najbardziej popularnych ludzi międzywojnia zabrakło mi m.in. lotników kpt. Franciszka Żwirki i inż. Stanisława Wigury &‐ zwycięzców w 1932 roku „Challenge” oraz kpt. (później ppłk. pil.) Stanisława Skarżyńskiego który obleciał dookoła Afrykę, a następnie, jako pierwszy Polak, samotnie przeleciał (w 1933 r.) samolotem RWD-5 przez Atlantyk.

 

Ale przede wszystkim zdjęć wspaniałych typów ludzkich, zwłaszcza mniejszości etnicznych. Przy czym zwróciłem uwagę, że Ukraińcy, Rusini i Łemkowie stanowiący największą ich grupę w międzywojennej Polsce, pominięci zostali całkowicie poza fotografią ze Święta Jordanu w Przemyślu.

 

„Wieś” – temat drugiego rozdziału, to oczywiście orka pługiem, prace polowe wykonywane ręcznie, kryte strzechą chaty na Wołyniu, targi i jarmarki oraz dożynki w różnych regionach. A także winobranie w Zaleszczykach, parę typów ludowych w strojach regionalnych i portretów zbiorowych mieszkańców wsi. Ale ani jednego zdjęcia, a są przecież takie, pokazującego biedę ówczesnej wsi, nie mówiąc o scenach licznych oraz krwawych chłopskich buntów i protestów.

 

„Miasto” – rozdział trzeci, to kilka o różnej tematyce i jakości fotografii Warszawy, Krakowa, Lwowa, Wilna, Łodzi, Poznania. I paru mniejszych miast: Zamościa, Kazimierza Dolnego – niestety, tylko mało ciekawa panorama miasteczka, a nie np. znane z innych źródeł przepyszne typy na rynku, Drohobycza, Stanisławowa, Przemyśla, Żółkwi, Łowicza, Pucka, Gdyni. Ponadto parę zdjęć z fabryk, kopalni, prac drogowych.

 

Jak gdyby nie było w ówczesnej Polsce Gniezna, Torunia, Lublina, Kalisza, czy trzeciego z najważniejszych w naszych dziejach z utraconych miast na wschodzie, Grodna. Przykłady pominięć można mnożyć. Ogromny niedosyt czułem również oglądając kolejny, zaledwie 8 stronicowy rozdział – „Siedziby”.

 

Z 14 zdjęciami Wawelu, zamków w Łańcucie, Kórniku, Pieskowej Skale i Wiśniczu Dolnym. Te trzy ostatnie zresztą bardzo ciekawe, robione z lotu ptaka. Ponadto pałace: Łazienki i Wilanów oraz warszawski Belweder. Dworki: w Żelazowej Woli, Sienkiewicza w Oblęgorku, drewniany Kościuszków w Mereczowszczyźnie, obecnie na Białorusi. Dodam przy okazji, że spalony podczas wojny, kilka lat temu został zrekonstruowany za pieniądze amerykańskie. I niczym nie wyróżniający się dwór w Nowoszycach. Ponadto Willa Milusin – siedziba Piłsudskiego w Sulejówku.

 

Rozdział „Wiara” to, oczywiście Jasna Góra, Ostra Brama i prawosławna Ławra Poczajewska na Wołyniu. Obok nich rozebrany po odzyskaniu niepodległości prawosławny sobór na placu Saskim w Warszawie, którego tak mi zabrakło w albumie „Warszawa na starej fotografii”. Ponadto zabytkowa, drewniana cerkiew św. Jura w Drohobyczu, synagogi w Łodzi i Żółkwi oraz kirkut w Kaliszu. I trochę fotografii zwyczajów i obrzędów: stół wielkanocny, tradycyjna szopka, święcenie pokarmów, niedziela palmowa. A także scen zbiorowych z wyznawcami wszystkich głównych religii.

 

Album zamyka rozdział „Wydarzenia”. I zdjęcia parady lotniczej z okazji Święta Konstytucji 3 Maja, Józefa Piłsudskiego w okopach z legionistami, dokonującego przeglądu wojsk w Wilnie w 1919 roku i przyjmującego tam defiladę w 1922 oraz w innych sytuacjach. Fotografie z jego pogrzebu na Wawelu, składania serca w Wilnie i sypania kopca w Krakowie na Sowińcu. Jest maszerująca drużyna strzelecka, lwowskie Orlęta, powstańcy wielkopolscy i śląscy.

 

Z tak przełomowej przecież nie tylko dla nas wojny polsko – bolszewickiej 1920 roku nie ma ani jednego zdjęcia. „Reprezentuje ją” fotografia polskich oddziałów szykujących się w Pińsku do walki. W 1919 roku, a więc na wiele miesięcy przed Bitwą Warszawską. Podobnie pośrednio uwzględniono Zamach Majowy 1926 roku: Most Poniatowskiego w jego trakcie, ale bez scen walk. Także i ten rozdział pozostawia ogromny niedosyt.

 

Nie może przecież być względnie pełnego i prawdziwego obrazu Polski w tamtych latach bez fotografii – a przecież są takie – biedaszybów na Śląsku, krwawo tłumionych przez policję robotniczych i chłopskich protestów czy demonstracji 1-majowych. Bez żebraków, obrazów nędzy, żydowskich dzielnic, które wówczas nie były jeszcze przedsionkami do śmierci – gettami i wielu innych mniej radosnych tematów.

 

Bardzo dobrze, że ukazał się ten album. Przynosi bowiem sporą dawkę starych zdjęć przedstawiających Polskę której już nie ma. Ale aż się prosi o następne wydanie. Może 2-3 razy obszerniejsze, zawierające znacznie pełniejszy tematycznie wybór zdjęć. Nic bowiem tak, jak fotografia, nie przemawia do wyobraźni ludzi, zwłaszcza młodego pokolenia.

 

A przecież nie tylko ono, ale większość współczesnego społeczeństwa polskiego nie zna prawdziwego międzywojennego 20-lecia. W najlepszym razie zetknęła się tylko z jego wyidealizowanym obrazem dalekim od realiów i prawdy historycznej. Były to lata niebywałego sukcesu, jakim stało się odrodzenie polskiej państwowości i integracja po 123 latach ziem trzech zaborów.

 

Z osiągnięciami w wielu dziedzinach gospodarki, nauki, kultury, techniki itp. stanowiącymi znaczący krok w kierunku europejskiej nowoczesności. Ale także rażących nierówności, niesprawiedliwości, a w niektórych środowiskach niewyobrażalnej dziś nędzy. Trzeba więc, aby obraz był pełny i obiektywny, pokazywać również tę drugą stronę rzeczywistości lat 1918 – 1939.

 

POLSKA W STAREJ FOTOGRAFII. Wybór najciekawszych zdjęć. Wstęp: Daria Nałęcz. Wprowadzenia do rozdziałów: Tomasz Jurasz. Wydawnictwo BOSZ, wyd. I, Olszanica 2012, str. 95, cena 24,90 zł.

Tytuły powiązane:

Dwór polski w starej fotografii

Teresa Bałuk-Ulewiczowa

2007

Dwór polski w starej fotografii. Wybór najciekawszych zdjęć

Tadeusz Nuckowski

2012

Kraków. Fotografie z dawnych lat

Jacek Purchla

2006

Kresy w starej fotografii

Janusz Majewski

2013

Poland

Adam Bujak

2009

Poland

Michał Kleiber

2014

Poland

Adam Bujak

2000

Poland etui

Adam Bujak

2009

Poland in Old Photographs

Janusz Tazbir

2005

Poland wydanie luksusowe

Lech Wałęsa

2012

Poland. From sea to mountains

Olgierd Budrewicz

2011

Poland. From sea to mountains

Olgierd Budrewicz

2005

Polen

Adam Bujak

2009

Polen

Adam Bujak

2000

Polen auf alten Photographien

Janusz Tazbir

2005

Polen etui

Adam Bujak

2009

Polen. Von den Bergen bis zum Meer

Olgierd Budrewicz

2007

Pologne

Adam Bujak

2000

Pologne. De la mer a la montagne

Olgierd Budrewicz

2011

Pologne. De la mer a la montagne

Olgierd Budrewicz

2007

Polonia

Adam Bujak

2000

Polonia

Adam Bujak

2001

Polonia. Dalla montagna al mare

Olgierd Budrewicz

2011

Polonia. Dalla montagna al mare

Olgierd Budrewicz

2007

Polonia. Desde las montañas hasta el mar

Olgierd Budrewicz

2007

Polska

Adam Bujak

2009

Polska

Michał Kleiber

2014

Polska

Adam Bujak

2000

Polska etui

Adam Bujak

2009

Polska od morza do gór

Olgierd Budrewicz

2011

Polska przyroda

Renata Krzyściak-Kosińska

2011

Polska w starej fotografii

Janusz Tazbir

2005

Polska wydanie luksusowe

Lech Wałęsa

2012

Polska. Od morza do gór

Olgierd Budrewicz

2008

Polska. [Польша. От моря до гор]

Olgierd Budrewicz

2006

Polskie góry w fotografiach

Piotr Cieśla

2007

Tatry. Fotografie Tatr i Zakopanego 1859–1914

Teresa Jabłońska

2012

Tatry. Fotografie Tatr i Zakopanego 1859–1914 miniatura

Teresa Jabłońska

2002

Warszawa lata 40.

Danuta Szaflarska

2014

Warszawa lata 50.

Krystyna Sienkiewicz

2014

Warszawa lata 60.

Beata Tyszkiewicz

2015

Warszawa przedwczorajsza

Olgierd Budrewicz

2004

Warszawa w starej fotografii

Olgierd Budrewicz

2012

Łazienki Królewskie w starej fotografii

Piotr Jamski

2015

aktualności

Anna Szałapak

Z głębokim smutkiem przyjęliśmy informację o śmierci Anny Szałapak, wybitnej artystki krakowskiej, solistki „Piwnicy Pod...

> więcej

Zapowiedzi zobacz wszystkie

„Dzieci w PRL-u” to album zawierający niezwykłej urody fotografie dziecięcego świata w okresie PRL-u. Autor zdjęć –...

> więcej

„Mitologia grecka. Leksykon bestii i potworów” autorstwa Bartłomieja Grzegorza Sali przedstawia ponad siedemdziesiąt...

> więcej

«powrót